lage rug

rugpijn algemeen

Door de jaren heen behandel ik merendeels rug- en nekklachten. Lage rugpijn komt het meest voor.
Omdat pijn een normale functie van de rug onmogelijk maakt vermijdt je vaak beweging waardoor de pijn en ook stijfheid verder toenemen en je in een vicieuze cirkel belandt.
Hoewel het vrijwel altijd aan te raden is mobiel te blijven en het dagelijkse bewegingsritme te handhaven, is het echter verstandig eerst vast te stellen of er sprake is van (bewegings)beperkingen die het uiteindelijke herstel in de weg staan.
Het is algemeen bekend dat allerlei oorzaken in het bewegingsapparaat, maar ook elders in het lichaam rugklachten kunnen veroorzaken.
Onderscheid maken tussen lage- en hoge rugklachten en nekpijn is eigenlijk slechts theoretisch.
In de praktijk worden altijd de gehele rug en nek beoordeeld.
Elke regio heeft zijn specifieke kenmerken.

lees meer over
oorzaken in de lage rug zelf

Voorbeelden van veel voorkomende functionele problemen die behandeld kunnen worden:

  • een acute blokkade van een wervelgewricht door een plotselinge beweging. Net als in de knie hebben wervelgewrichten een meniscus, een schijfje in het gewricht dat ingeklemd kan raken als het gewricht teveel opent en dan plotseling sluit.
    Dit veroorzaakt acute spit.
  • discogene lage rugpijn. De tussenwervelschijf heeft geen bloedvaten, maar wordt tijdens beweging van de rug gevoed door een continue vloeistofstroom; alsof je een spons in- en uitknijpt.
    Langer bestaande wervelblokkades belemmeren dit waardoor de conditie van de tussenwervelschijf verslechtert en pijn of defecten op de loer liggen. Het kan bijvoorbeeld leiden tot een hernia.
    Dit is dus een voorbeeld van een chronisch probleem dat langzaam insluipt.
  • stenose vanuit de laterale recessus. Bij langer bestaande blokkades zwellen de bandjes tussen wervels onderling.
    Deze zwelling kan tegen een zenuw drukken, waardoor bijvoorbeeld ischias kan ontstaan.
    Ook dit is een langzaam beginnende klacht.
  • kapselinklemming van een wervelgewricht kan eveneens acute spit veroorzaken.
    Dit gebeurt vaak tijdens een plotselinge beweging, een acute klacht dus.
  • een soort "zweepslag" van de diepe rugspieren.
  • lokale hypermobiliteit van bepaalde segmenten.
    Meestal is dit een compensatie op een langer bestaande blokkade elders in de rug. We noemen dit actieve instabiliteit.
  • een breuk in een tussenwervelschijf, een zgn. "sequester of derangement interne", kan zowel acuut als chronisch zijn.
  • uitpuiling van een tussenwervelschijf, de zgn."bulging disc". Ook deze kan snel of langzaam komen opzetten.
  • een hernia of ischias, zie hieronder

een hernia komt meestal niet vanzelf

Een hernia komt meestal niet vanzelf. De tussenwervelschijf breekt niet zomaar door. Er is in dat geval sprake van een soort "materiaalmoeheid". Door een langdurige eenzijdige belasting gaat het weefsel stuk. Als er bijvoorbeeld een blokkade in het bekken zit, staan de onderste rugwervels onder voortdurende enkelzijdige rotatiestress. Daardoor kan er beschadiging optreden. Vergelijk het doorbreken van een theelepeltje; in één keer lukt dat niet, maar als je vaker op en neer buigt, breekt het.

Ischias geeft in grote lijnen dezelfde symptomen als een hernia; ook de mate van pijn kan identiek zijn. Er zijn echter een paar essentiële verschillen:

  • een hernia is een radiculair syndroom en ischias is een pseudo-radiculair syndroom
  • bij een hernia zit het probleem direct in de rug bij de tussenwervelschijf; bij ischias zit de oorzaak ergens anders in het verloop van de zenuw.
  • bij een hernia is sprake van weefselschade; bij ischias niet.
  • een hernia geeft motorische uitval, krachtverlies zoals een klapvoet; ischias niet.
  • bij een hernia is er reflexuitval van de kniepees- en/of de achilluspeesreflex; bij ischias niet.
  • bij een hernia geeft drukverhoging in de rug door hoesten, niezen, persen of hard lachen een heftige pijnscheut in meestal de hele rug.
  • bij ischias kan het pijnlijke gestrekte been verder worden opgetild dan bij een hernia (meer dan 60 graden.)
  • bij een hernia kan een gevoelsstoornis in de huid van het onderbeen optreden; bij ischias niet.
  • bij plotseling voorover buigen van het hoofd, ontstaat bij een hernia een felle "electrische"pijnscheut in de hele rug.

Het is duidelijk dat de behandeling in geval van hernia of ischias sterk zal verschillen.
Bij een hernia is er immers weefselschade waardoor manipulatief ingrijpen een contra-indicatie is, maar gelukkig bestaan er andere technieken die veilig en efficiënt kunnen worden toegepast.
De rug wordt op een speciale bank heel lokaal bewogen waardoor de tussenwervelschijf meer ruimte krijgt.
Daarnaast zijn zenuw-rektechnieken en stabiliserende oefening erg belangrijk.

de rol van het bekken

bekken Het bekken heeft in de "S-i" gewrichten (het gewricht tussen heiligbeen (s) en darmbeen (i)) een dusdanige beweeglijkheid dat de beenlengte tijdens lopen bij elke pas varieert!
Telkens wordt één been korter terwijl het andere verlengt. Daardoor wordt de zwaartekracht vanuit de benen via het bekken op de juiste wijze verplaatst naar de rug.

Ervaring wijst uit dat het overgrote deel van steeds terugkerende en chronische rugklachten zijn oorsprong vindt in bewegingsproblemen van het bekken. Een blokkade in het bekken zal door een verkeerde spanning op de iliolumbale banden de rug doen overbelasten, en op de lange duur mogelijk beschadigen. Zo kan ook een hernia ontstaan!

Het centraal gesitueerde heiligbeen heeft de vorm van een wig en wordt in verticale stand door de zwaartekracht naar beneden in het bekken geduwd dat daardoor op spanning komt en het sacrum inklemt. Dit zorgt voor functionele stabiliteit terwijl toch voldoende beweging wordt toegelaten. Als het sacrum echter in die neerwaartse beweging "doorschiet", wordt de inklemmingskracht te groot en ontstaat een blokkade die erg moeilijk vanzelf weer oplost, omdat het bekken altijd in de geblokkeerde richting wordt belast.

Een bekkenblokkade moet worden opgeheven zodat er continu beweging plaats kan vinden.
Het bekken is dynamisch en nooit statisch. Er bestaat dus ook niet één definitieve stand waarbij het "recht" staat. Net als de atlas speelt het bekken een continue rol in de regulatie van houding en beweging en moet bij elke behandeling opnieuw worden beoordeeld.

Omdat het bekken een zeer sterk en complex geheel is kunnen storingen vaak lang bestaan en verdwijnen moeilijk vanzelf. Er bestaan ook geen oefeningen voor!
De enig mogelijke oefening is lopen, omdat eigenlijk alleen dan onder invloed van de zwaartekracht de juiste bewegingen in het bekken plaats vinden.
De druk in de bekkengewrichten is zo groot dat manipulatie niet mogelijk is, maar met andere speciale technieken kunnen zij weer beweeglijk worden gemaakt.

symptomen bij lage rugpijn

Lage rugpijn kan vaak "uit het niets" acuut ontstaan. Het gebeurt meestal bij een onschuldige beweging, zoals bukken, laarzen aantrekken, of tijdens niezen. Acute pijn is bijna altijd heftig, het is de klassieke "spit"-aanval die onmiddellijk kan uitstralen naar de bil, één of beide benen of de buik. Vaak gaat het gepaard met een dwangstand van de rug omdat rechtop staan onmogelijk is.
Bij spit, oftewel acute lumbago spannen de diepste rugspieren lokaal ongecontroleerd aan en blokkeren elke beweging van de rug in die regio.

Meestal ontstaat de pijn echter zo geleidelijk, dat je vaak niet eens meer weet hoe en wanneer het begon. "Het was er ineens".
Dit is meestal het gevolg van langdurige overbelasting, een verkeerde (werk)houding, gebrek aan beweging of een verworven danwel aangeboren asymmetrie.
Het moment van optreden in het verloop van de dag kan ook verschillen. Zo heeft pijn die 's ochtends direct na het opstaan begint vaak een andere oorzaak dan pijn die in de loop van de dag gaat optreden. Dit gegeven, in combinatie met het karakter en de lokalisatie van de pijn verraadt vaak al iets over de oorzaak.

onderzoek en behandeling

Osteopathie is manuele geneeskunde, hands-on therapie dus.
Een osteopaat gebruikt zijn handen om de in het bewegingsonderzoek gevonden blokkades en bewegingsbeperkingen op te lossen. Dit kan op veel verschillende plaatsen op het lichaam zijn.
Met mijn handen probeer ik gewrichten, rugwervels, spieren, fasciën, pezen en ligamenten beter beweeglijk te maken. Dat kan door drukkende of rekkende bewegingen en soms door manipulatie.
Ook kunnen verschillende massagetechnieken worden toegepast.
Alles heeft tot doel de beweeglijkheid, de dynamiek en souplesse in het lichaam te herstellen. Dat bereik je alleen als het hele lichaam wordt behandeld, letterlijk van top tot teen. Ook buik, borstkas en het halsgebied horen daarbij.

Een behandeling is "hands-on therapie".
Want hoewel ik een groot voorstander ben van oefenen, bewegen en sporten moeten soms eerst problemen worden opgelost alvorens met succes kan worden bewogen!
Niet alles is op te lossen door oefenen alleen! Ik ben van mening dat dit tegenwoordig onvoldoende wordt onderkend. Mijn werkwijze is meestal intensief en vindt plaats door manipulaties, (spier)rekkingen, oefeningen, fasciale- en diverse massagetechnieken.

Rugklachten kunnen samenhangen met en ontstaan door andere gezondheidsproblemen of (nog niet ontdekte) ziektes.
Zorgvuldigheid is daarom altijd geboden. Structurele problemen in de rug zelf zoals een hernia, een ingezakte of een verschoven wervel spondylolyse of spondylolisthesis) moeten worden uitgesloten.
Een uitgebreide anamnese is noodzakelijk. Het geeft een eerste indicatie van de richting waarin gezocht moet worden.
Daarna volgt het lichamelijk onderzoek en de behandeling.

facetgewricht In stand worden bouw, houding en verschillende bewegingen beoordeeld.
Daarna volgt het onderzoek op de behandeltafel in zit, rug- en buiklig waarbij door provocatietesten de problemen in rug, nek en bekken worden opgespoord.

Een veel voorkomend misverstand is de gedachte dat wervels kunnen "verschuiven" en dat daarom de rug "recht gezet" moet worden.
Wervels kunnen op basis van spierspanning "blokkeren". Er kan daardoor een lokale dwangstand in de rug optreden, maar wervels kunnen niet verschuiven. Ook tussenwervelschijven kunnen dat niet. Op de foto ziet u een achteraanzicht van "facetgewrichten" tussen de lendenwervels. De bouw van deze gewrichten, de stevige tussenwervelschijven, de banden van de rug en de diepe rugspieren geven samen de wervelkolom een grote stabiliteit.

De wervelkolom vormt a.h.w. een "kapstok" voor romp en schoudergordel en steunt zelf op het bekken dat op zijn beurt rust op de heupgewrichten. Mobiliteitsproblemen in de gewrichtsketen van voet, knie en heup of van het bekken kunnen een verkeerde rugbelasting veroorzaken.
Deze gewrichtsketens zijn via het fasciaal systeem aan elkaar verbonden waardoor de zgn myofasciale spierkettingen ontstaan.

ischias of hernia?

Ischias is slechts een verzamelnaam. Het zegt alleen wat er wordt gevoeld: pijn uitstralend vanuit de lage rug via de bilstreek tot in de achterkant van het been, soms helemaal tot in de voet.
De pijn volgt het verloop van de "ischiadicus-zenuw", vandaar de naam. Het zegt echter niets over de oorzaak!
Vanaf de plaats waar de zenuw ontstaat direct vanuit het ruggenmerg, tot diep in het onderbeen, kan er op verschillende plaatsen irritatie of druk op de zenuw (entrapment) optreden.
Dat bepaalt ook het verschil tussen een "radiculair" (de oorzaak direct bij de tussenwervelschijf, zoals een hernia) of een "pseudo-radiculair" syndroom (de oorzaak in het verdere verloop van de zenuw: in bekken, bil of het been).

herniaHet woord hernia betekent: "uitpuiling", of "doorbraak".
In het lichaam kan een uitpuiling van weefsel op verschillende locaties optreden. Bekend zijn het lieskanaal, de slokdarm (middenrif-breuk) en de rug (tussenwervelschijf).
Als weefsel hernieert, doorbreekt, komt het altijd op een plek terecht waar het eigenlijk niet thuis hoort. Het blijft zelf echter wel intact.
In geval van een hernia in de rug is er echter sprake van weefselbeschadiging omdat de tussenwervelschijf scheurt.

De tussenwervelschijf (rose op de afbeelding rechts) gaat kapot en de kern breekt door. Stel je dit voor als de inhoud van een tompouce die uitbreekt als je een hap neemt.
Dit weefsel, de "vulling" komt dan in het wervelkanaal, geeft druk op de zenuw (bruin) en dat leidt tot een ontstekingsreactie, volgens hetzelfde principe als een houtsplinter dat in de vinger zou doen.
De splinter hoort daar niet thuis, wordt daarom beschouwd als "lichaamsvreemd" weefsel en wordt afgestoten. De vinger gaat zweren.
Het is deze ontstekingsreactie die bij een rughernia in eerste instantie de heftige pijn veroorzaakt.
Vroeger werd zes weken bedrust voorgeschreven om dit te laten genezen.
Tegenwoordig is dat gereduceerd tot 24 uur. Terwijl voorheen een operatie standaard was, is men daarmee nu zeer terughoudend. Onderzoek wijst uit dat niet opereren op de lange termijn tot beter herstel leidt.
Blijven bewegen is toch het allerbelangrijkste.

Als de druk op de zenuw te groot wordt kunnen er uitvalsverschijnselen optreden. Een bepaald huidgebied wordt "doof", en ook spieren kunnen uitvallen waardoor bijvoorbeeld een "klapvoet" kan optreden. Bij bepaalde hernia's kunnen zelfs mictieproblemen (problemen met plassen) optreden. Ga met deze symptomen direct naar de huisarts.
Hier moet meestal snel worden geopereerd om nog erger te voorkomen.

Een behandeling is "hands-on therapie"

Want hoewel ik een groot voorstander ben van oefenen, bewegen en sporten moeten soms eerst problemen worden opgelost alvorens met succes kan worden bewogen!
Niet alles is op te lossen door oefenen alleen! Ik ben van mening dat dit tegenwoordig onvoldoende wordt onderkend. Mijn werkwijze is meestal intensief en vindt plaats door manipulaties, (spier)rekkingen, oefeningen, fasciale- en diverse massagetechnieken.